نکات مهم و اساسی در ترجمه متن

نکات مهم و اساسی در ترجمه متن

به دلیل وجود ده‌ها زبان در دنیا علم ترجمه بسیار حائز اهمیت است. ترجمه متن علومی است که از دیرباز توسط دانشمندان صورت می‌گرفته و از زمانی توسعه یافت که دانشمندان در زمان‌های گذشته توانایی فهم متون علمی دیگر کشورها را نداشتند به همین علت باید آن‌ها را ترجمه می‌کردند، بنابراین تصمیم گرفتند زبان دیگر کشورها را یاد بگیرند تا بتوانند آن نوع متن‌ها را ترجمه کنند. فعالیت ترجمه، درواقع به‌عنوان فعالیتی محسوب می‌شود که حداقل دو زبان و دو سنت فرهنگی را در برمی‌گیرد.

ترجمه یک هنر است زیرا مترجم علاوه بر فهم لغات و جملات به ذوق هنری نیز نیازمند است. همان‌طور که ترجمه‌ی خوب یک متن، می‌تواند یک اثر را زنده نگه دارد، ترجمه بد، می‌تواند آن کتاب را از ارزش و اعتبار بیندازد. برای داشتن یک ترجمه خوب، مترجم باید به زبان مادری، زبان هدف و همچنین بر اصطلاحات خاص تسلط کافی داشته باشد به این دلیل که جملات همیشه به صورت معمولی به کار گرفته نمی‌شوند و گاهی امکان دارد که اصطلاحات و ضرب‌المثل‌هایی نیز در متن استفاده ‌شود. بنابراین مترجم در یک دارالترجمه باید درباره‌ی موضوع مورد ترجمه خود آشنایی کافی داشته باشد تا بتواند شیوایی و امانت را در حین ترجمه رعایت کند.

هر واژه در متن علاوه بر معنای لغوی که دارد دارای بار احساسی به خصوصی نیز می‌باشد که باید به درستی انتقال داده شود. به همین علت است که نقش ترجمه دارای اهمیت است. زیرا ترجمه متون می‌تواند در نزدیک کردن جوامع از لحاظ ارتباط فرهنگی نیز نقش داشته باشد. در ادامه مطلب شما را با انواع ترجمه متن و اصول اساسی ترجمه آشنا می‌کنیم.

انواع ترجمه متن

ترجمه‌ی معنوی:

در این نوع ترجمه، مترجم باید علاوه بر مطابقت متن ترجمه شده با متن زبان مبدأ، به ترکیب کلمات در جمله با توجه به زبان مقصد دقت نماید. به‌عنوان‌مثال در زبان انگلیسی butterfly This is a در ترجمه‌ی تحت‌اللفظی به معنای این است یک پروانه اما در ترجمه‌ی معنوی به معنای این یک پروانه است می‌باشد. امکان دارد در جملات کوچک همانند این جمله فرق زیادی بین ترجمه‌ی تحت‌اللفظی و ترجمه معنوی مشاهده نشود اما در متون بزرگ این تفاوت به خوبی قابل دیدن است.

ترجمه‌ی تحت‌اللفظی:

در این نوع ترجمه، متن را به صورت کلمه به کلمه و بدون توجه به ترکیب کلمات و طرز قرار گرفتن آن‌ها در جمله ترجمه می کنند. این نوع ترجمه برای جملات کوچک و آسان بسیار مناسب است اما برای متون بزرگ و سخت کاربرد مناسبی ندارد و مفید نمی‌باشد.

ترجمه‌ی آزاد:

در این نوع ترجمه مترجم می‌تواند با توجه به موضوع کلی متن تغییراتی را ایجاد ‌کند و در انتخاب کلمات محدودی نداشته باشد. ترجمه آزاد بیشتر برای ترجمه یک پاراگراف مورد استفاده قرار می‌گیرد.

برخی مشکلات ترجمه:

از عمده‌ترین مشکلات ترجمه متن این است که در فرهنگ لغت برای هر کلمه چندین لغت معادل وجود دارد که تقریباً تمامی این معادل‌ها هم معنا می‌باشند و باعث می‌شود مترجم برای انتخاب مناسب‌ترین کلمه دچار مشکل شود. مترجم جهت رفع این مشکل باید به جمله و کل متن توجه داشته باشد تا بتواند بهترین کلمات را انتخاب نماید.

از دیگر مشکلات کار ترجمه متن چند معنایی بودن کلمات می‌باشد که باعث می‌شود مترجم نداند از کدام معنا باید استفاده کند. به همین علت مترجم باید تسلط کامل بر روی هر دو زبان مبدأ و مقصد داشته باشد.

روشی اصولی و فرایند ترجمه:

همان‌طور که در مطالب بالا ذکر کردیم ترجمه برگردان متنی از زبان مبدأ به زبان مقصد بدون کوچک‌ترین افزایش یا کاهشی در صورت و معنی متن است.

مترجم در انتهای فرایند هر ترجمه به ساختاری از زبان مقصد دست می‌یابد که به آن معادل گفته می‌شد. منظور از معادل درواقع همان کلمه، عبارت و یا جمله‌ای در زبان مقصد است که قادر خواهد بود معنا و مفهوم کلمه، عبارت یا جملۀ مبدأ، منظور یا پیام گویندۀ زبان مبدأ را برساند.

چند گام اصلی وجود دارد که مترجم می تواند به وسیله ی آن  پیام نویسنده را بیان کند.

گام اول:

جملات مناسب‌ترین واحد ساختاری در بحث مقدماتی ترجمه هستند، بدین علت که برخلاف واژه و عبارت، دارای نهاد، گزاره و پیام مشخصی است. بررسی ترجمه بر مبنای جمله در برخی مواقع کافی نیست بلکه مفهوم پیام آن به جملات قبلی و بعدی، به عناصر غیر زبانی همانند موقعیت مکانی و زمانی، رابطۀ بین گوینده و مخاطب، همچنین پوشیده بودن نیت اصلی و یا در لفافه بودن منظور اصلی گوینده، استعاری و یا ضمنی بودن معانی بستگی دارد.

گام دوم:

مترجم برای پی بردن به پیام ظاهر یک جمله، ابتدا باید ساختار آن جمله را تحلیل نماید. برای این کار، باید جمله را به نهاد و گزاره تقسیم کند. این تقسیم‌بندی زمانی دارای اهمیت است که مترجم با جمله‌ای بزرگ و طولانی، حتی به‌اندازۀ دو سه سطر یا بیشتر، مواجه می‌شود.

گام سوم:

پس از مشخص نمودن نهاد و گزاره، اگر پیام جمله بر اساس معانی که مترجم می‌داند واضح باشد، بنابراین می‌تواند ترجمۀ جمله را به زبان مقصد بنویسد.

گام چهارم:

در برخی مواقع ترجمۀ جمله با معانی مترجم که از قبل می‌داند، جور درنمی‌آید. در این‌گونه موارد، باید توجه داشته باشید که آن لغت یا عبارت دارای معنا یا معانی دیگری نیز می‌باشد.

گام پنجم:

در هنگام جستجوی واژه‌های جدید و تحقیق در مورد معانی آن‌ها و همچنین توجه به نقش و معنای جدید برخی واژگان آشنا و یادداشت کردن معنای جدید، این امکان وجود دارد که مترجم در برخی مواقع نیز به عبارت‌هایی برمی‌خورد که ظاهراً از کلمات کاملاً آشنایی تشکیل شده‌اند اما هم‌نشینی آن‌ها به‌عنوان یک عبارت خاص یا گروه، معنای خاصی به آن کلمات بخشیده است که با معانی خود آن واژه‌ها بسیار متفاوت است. در این‌چنین مواقع مترجم باید دست به گمانه‌زنی بزند. این‌گونه ساختارها را در زبان فارسی، اصطلاحات و در زبان انگلیسی (Idioms) می‌گویند.

گام ششم:

پس از پیدا کردن و پی بردن به معانی اولیه و ثانویۀ لغات و تحقیق در مورد معانی جدید، معنای مجازی، استعاری اصطلاحات، ضرب‌المثل‌های احتمالی و دیگر در واژه‌ها و عبارت‌ها، نوبت به معانی پنهان در گرامر کلمات و جملات می‌رسد، که تشخیص و ترجمۀ صحیح آن‌ها به معلومات دستوری مترجم و همچنین تسلط او به گرامر زبان مبدأ بستگی دارد.

دیدگاه شما چیست؟