پروپوزال چیست و نحوه نوشتن آن چگونه است؟

پروپوزال چیست و نحوه نوشتن آن چگونه است؟

در مقاطع دانشجویی بخصوص در مقاطع ارشد و دکتری، دانشجویان برای بالا بردن درجه علمی خود باید اقدام به ارائه مقالات پژوهشی یا پایان‌نامه کنند اما معمولاً پیش از ارائه مقالات اصلی باید یک طرح اولیه از تحقیقات خود ارائه دهند که به آن پروپوزال (Proposal) گفته می‌شود.

پروپوزال، یکی از مهم‌ترین و اصلی‌ترین بخش کار تحقیقاتی و پژوهشی است، در واقع پروپوزال اصل تحقیق نیست، بلکه طرح اولیه و طرح پیشنهادی تحقیق می باشد، به عنوان مثال پروپوزال شبیه طرح اولیه و پیشنهادی یک ساختمان است که توسط آرشیتکت (پژوهشگر یا محقق) ارکان اصلی آن طراحی و محاسبه می شود و سپس به صورت نقشه و ماکت ساختمان در می‌آید تا زمانی که یک مهندس (استاد راهنما) به آن نگاه کند، بتواند ساختمانی را (پژوهشی) که بر اساس این نقشه شکل خواهد گرفت، برای خود تجسم کند. بنابراین پژوهشگری که قصد انجام تحقیقی را دارد، ابتدا باید برای پژوهش خود طرح تحقیق یا پروپوزال بنویسد. در واقع پروپوزال نقشه انجام تحقیق است و راهنمای محقق برای عملی کردن و اجرای تحقیق است.

هر چند می‌توان به راحتی و در مدت‌زمانی کوتاه به انتخاب موضوع و فرایند تهیه و تکمیل یک پروپوزال پرداخت، اما باید توجه داشت که پروپوزال در واقع پیشنهاد تحقیق بوده و همانند نقشه‌های محاسباتی ساختمان است، بنابراین چنانچه پروپوزال با دقت و با محاسبات دقیق طراحی شود، پژوهشگر در انجام مراحل بعدی با مشکل اساسی روبرو نخواهد شد. به عبارتی اگر دانشجو عنوان پژوهش را درست انتخاب کند و تمامی ارکان و اجزاء پروپوزال را به ویژه طرح مسئله، تاریخچه مطالعات، اهمیت و ارزش تحقیق، سؤالات، اهداف، فرضیه‌ها و روش و مراحل انجام تحقیق را به طور دقیق و کامل تهیه و ارائه دهد، به راحتی می‌تواند پژوهش اصلی خود را ارائه دهد.

همان‌طور که در مطالب بالا بیان کردیم پروپوزال نوعی طرح اولیه پیشنهاد شده از کار اصلی است که قبل از انجام آن به نمایش ارائه داده می شود.

این امر برای کارهای پژوهشی که نیاز به تأمین مالی دارند نیز صورت می‌گیرد، بنابراین پژوهشگر باید دلیل انجام پژوهش خود را در یک پیشنهاد یا طرح اولیه به اطلاع افراد ذیربط برساند تا بتواند برای طرح پژوهشی خود اعتبار مالی کسب کند.

 واژه‌ی پروپوزال (Proposal) در واقع از واژه‌ی Propose به معنای پیشنهاد دادن گرفته شده است.

در واقع زمانی که شما می‌خواهید یک کار تحقیقاتی انجام دهید باید آن را به گروهی پیشنهاد دهید که بتوانید در زمان تائید شدن به انجام آن بپردازید.

وقتی یک پروپوزال ارائه می‌دهید باید توجه داشته باشید که در آن اهداف، ویژگی‌های روش اجرای تحقیق، سؤالات و فرضیات، زمان و هزینه‌های لازم برای اجرای آن به شکلی روشن و قانع‌کننده بیان شوند.

در واقع پروپوزالی که ارائه داده‌اید باید به گونه‌ای باشد که داوران بتوانند به راحتی به هدف و ضرورت انجام این پژوهش پی ببرند.

به همین علت باید بتوانید یک پروپوزال دقیق ارائه دهید زیرا در زمان جلسه جهت دفاع از پروپوزال شما باید سؤالات بسیاری را جوابگو باشید و همچنین بتوانید به خوبی از پیشنهاد خود دفاع کرده و آن را عملی کنید.

نحوه نوشتن پروپوزال

برای آنکه بتوانید پروپوزالی بنویسید باید بدانید از چه قسمت‌هایی تشکیل می شود و در هر قسمت به چه موضوعی باید اشاره کرد. در ادامه مطالب به قسمت‌های تشکیل‌دهنده پروپوزال اشاره می‌کنیم.

عنوان تحقیق

 اولین چیزی که باید برای کار پژوهشی خود در نظر بگیرید انتخاب یک عنوان مناسب است. زیرا عنوان قادر خواهد بود موضوع کلی پروپوزال شما را مشخص کند. بنابراین باید یک موضوع واقع‌بینانه و عملیاتی انتخاب کنید که هم در حوزه کاری شما باشد.

عنوان مقاله نباید خیلی کوتاه و یا خیلی طولانی باشد، بلکه عنوان انتخابی شما باید مختصر، جامع و غیرسوالی باشد.

می‌توانید جهت شروع عنوان واژه‌هایی از قبیل بررسی، مطالعه، ارائه الگو، تحلیلی بر، طراحی، تبیین و … را بیان کنید. عنوان پژوهش را به نحوی انتخاب کنید که ارزش تحقیق داشته و همچنین اینکه بتوانید درباره آن موضوع تحقیق کنید.

توجه داشته باشید که موضوع تحقیق باید جدید باشد و همچنین باید هدف تحقیق را نیز بیان کند.

بیان مسئله و اهمیت موضوع

پژوهشگر در این مرحله باید دلیل انجام تحقیق را به طور واضح و روشن نشان دهد.

بیان مسئله در واقع سؤالی است که ذهن پژوهشگر را به خود مشغول می‌کند و باعث می شود او به انجام این پژوهش بپردازد. همان‌طور که می دانید سؤال می‌تواند معضلی باشد که نیاز به برطرف شدن دارد.

پژوهشگر باید این سؤال را ریشه‌یابی کند، دلایل به وجود آمدن آن را مطرح کند تا بتواند راهکاری برای رفع آن ارائه دهد.

این بخش باید به نحوی نوشته شود که فردی که قرار است آن را بخواند بدون آنکه سؤالی برایش ایجاد شود، دلیل تحقیق را متوجه شود.

پژوهشگر باید با ارائه شواهد نشان دهد که مشکلی که درباره آن صحبت می‌کند وجود دارد و همچنین باید ابعاد مختلف آن را نیز بررسی کند.

در پایان این بخش بهتر است به محدوده زمانی و قلمرو زمانی تحقیق نیز اشاره کنید.

ابزار تحقیق

برای آنکه بتوانید تحقیقاتی در حوزه و یا رشته‌ی خاصی داشته باشید نیاز به ابزارهای خاصی دارید به عنوان مثال پرسش‌نامه تدوین شود، آمارگرفته شود، یا همانند رشته‌های تخصصی پزشکی، آزمایشاتی صورت گیرد. بنابراین باید به این ابزارها در پروپوزال اشاره شود.

پیشینه تحقیق و مرور ادبیات

مطمئناً برای انجام پژوهش خود تحقیقات و مطالعاتی را پیش‌تر انجام داده‌اید و همچنین اسناد و مدارکی را که پیرامون موضوع انتخاب‌شده را بررسی نموده‌اید.

بنابراین باید هر آنچه از این تحقیقات که به دست آورده‌اید را باید در پیشینه تحقیق یا مرور ادبیات خود ذکر کنید. همچنین باید از مقالات و کتبی که از آن‌ها برای نوشتن پایان‌نامه یا رساله خود استفاده کرده‌اید را با جزییات کافی بیان کنید که دلیل کمک گرفتن از آن‌ها چه بوده است.

با این روش خواهید توانست از نقاط قوت و ضعف کارهای پیشین در پایان‌نامه خود استفاده کنید.

امکان دارد در هنگام نوشتن پیشینه نیاز به ترجمه مقاله داشته باشید بنابراین می‌توانید از نرم‌افزارهای مخصوص ترجمه و یا از یک تیم ترجمه تخصصی مقاله کمک بگیرید.

هدف از بیان پیشینه تحقیق:

  • ارتباطی منطقی باید بین تحقیقاتی که قبلاً صورت گرفته و مسئله‌ای که شما بیان کرده‌اید برقرار شود.
  • می‌توانید از تجربیات محققان دیگر نیز استفاده کنید.
  • آشنایی با چارچوب نظری یا تجربی مسئله‌ی مطرح شده.
  • پیشگیری از دوباره‌کاری و سرقت ادبی.
  • آشنایی با روش‌های تحقیق استفاده‌شده در پژوهش‌های گذشته.

مراحل تحقیق

یکی از مهم‌ترین بخش‌های پروپوزال جایی است که نوع و مراحل انجام تحقیق را بیان می‌کنید.

کارها و تحقیقاتی که صورت گرفته و همچنین کارهایی که تصمیم به انجام آن‌ها را دارید در این بخش آورده می شود. با ارائه این بخش می‌توانید تحقیق منظم و بهتری را ارائه دهید.

در این بخش محقق باید تمامی مراحل انجام شده در تحقیق خود را به از جمله نحوه جمع‌آوری اطلاعات، نحوه انتخاب نمونه از جامعه آماری و ابزار تجزیه تحلیل داده‌ها و دیگر روش‌هایی که به آن‌ها در انجام این پروژه پرداخته است اشاره کند.

نتایج

در این بخش باید نتایجی که این تحقیق در بر خواهد داشت را به طور مختصر بیان کند که البته با انجام این کار اهمیت انجام پروژه را نشان می‌دهد.

در آخر نیز باید محدودیت‌های احتمالی موجود درباره این پژوهش را مطرح کنید. همچنین در این بخش می‌تواند فرضیات و پیشنهاداتی را بیان کند.

نوشتن پروپوزال نباید طولانی باشد، فونت سایز موردنیاز آن 12 است و معمولاً حداقل 5 صفحه و حداکثر 15 صفحه می باشد.

در ادامه به تعدادی از انواع تحقیق به طور مختصر اشاره می‌کنیم.

انواع تحقیق بر اساس هدف

تحقیقات بنیادی

تحقیقات بنیادی در پی‌شناخت و کشف روابط بین پدیده‌ها و همچنین درک اصول و قوانین طبیعی است. این تحقیقات قوانین علمی را کشف کرده، نظریات و فرضیه‌ها را مورد آزمایش قرار می‌دهند و مرزهای دانش را توسعه می‌دهند.

تحقیقات کاربردی

تحقیقات کاربردی تکیه بر داده‌ها و نتایج تحقیقات بنیادی دارند و همچنین در پی دستیابی به اصول و قواعدی است که بتواند آن‌ها را در عمل و اجرا به کار ببندد.

این نوع تحقیقات به دنبال علت مشکلات و حل آن‌ها هستند و کاربردی فراگیر دارند.

تحقیقات توسعه‌ای

این نوع تحقیقات به دنبال راه‌های بهبود یا افزایش تولید، روش‌های جدید تولید کالا و خدمات است که عمدتاً متوجه نوآوری در فرایندها، ابزارها و محصولات در یک زمان و مکان خاص می‌شوند.

انواع تحقیق بر اساس ماهیت و روش

تحقیقات همبستگی

این نوع تحقیقات در پی کشف رابطه همبستگی بین متغیرها است که برای محاسبه میزان همبستگی بین دو متغیر در این تحقیقات از همبستگی‌های اسپیر من، پیرسون و کندال استفاده می شود.

تحقیقات تاریخی

تحقیقات در این‌گونه موارد مربوط به موضوعات معین و مربوط به زمان‌های گذشته می باشد و محقق برای کشف حقایق گذشته باید به جمع‌آوری اطلاعات و اسناد مربوط به گذشته باشد.

تحقیقات تجربی (آزمایشگاه)

از این تحقیقات معمولاً جهت یافتن راه‌حل‌ها و یا پیدا کردن مسائل و حل مشکلات در زمان حال یا آینده استفاده می شود، همچنین عمدتاً از روابط علت و معلولی استفاده می‌کنند و محل آزمایشات و پژوهش‌ها نیز معمولاً در آزمایشگاه می باشد و متغیرها برای محقق قابل‌کنترل می باشد.

تحقیقات توصیفی

هدف اصلی این نوع تحقیقات، توصیف عینی و منظم خصوصیات یک موقعیت یا یک موضوع است که بدون هیچ‌گونه دخالت یا استنتاج ذهنی همانند نگرش سنجی‌ها و منوگرافی ها می باشد. از انواع این نوع تحقیقات تحلیل محتوا، موردی، قوم‌نگاری و زمینه یابی می‌باشند.

تحقیقات پیمایشی

محقق در این تحقیقات برای پاسخ دادن به مسئله زمان حال و همچنین جمع‌آوری اطلاعات خود از روش پیمایشی و عمدتاً از تکمیل پرسشنامه و یا مصاحبه استفاده می‌کند و هدف محقق در این نوع تحقیقات تعمیم نتایج نمونه به جامعه بزرگ‌تر آماری است.

تحقیقات نیمه تجربی

این تحقیقات بیشتر مربوط به تحقیقات اجتماعی می باشد و البته امکان کنترل تمام متغیرها برای محقق وجود ندارد همانند سنجش خصوصیات اجتماعی و فرهنگی افراد.

ابزار گردآوری داده‌ها

در برخی مواقع پژوهشگران برای به دست آوردن اطلاعات به مدارک و اسناد معتبر (کتب، منابع آماری و...) مراجعه می‌کنند که به این منابع دست دوم (Second-hand) می‌گویند و در برخی مواقع نیز به منابعی نیازمند هستند که در دسترس پژوهشگر نبوده و یا به روز نیست، که در این چنین مواقعی نیازمند به گردآوری اطلاعات از طریق میدانی (Survey) یعنی تهیه پرسشنامه، مصاحبه و مشاهده هستند.

تحقیقات علت و معلولی

در این نوع تحقیقات پژوهشگر با مطالعه شرایط قبلی تلاش می‌کند علل یا روابطی برای وقوع حوادث پیدا کند.

تحلیل محتوا

از این روش معمولاً برای سنجش تحلیل گفتار یا متن‌ها استفاده می شود، مانند روزنامه‌ها، مقایسه تحلیلی، مجلات، نوارها و ...تحلیل محتوا در مطالب عامیانه، علمی (متون کلامی، مذهبی، ادبی و ...) و تحلیل‌های کمی و ریاضی.

روش‌های تجزیه‌وتحلیل داده‌ها

روش‌های تجزیه‌وتحلیل داده‌ها دارای انواع متفاوتی مانند روش‌های تحلیل کیفی و کمی (آمار توصیفی و استنباطی) می باشد.

جامعه آماری و حجم نمونه

در این بخش جامعه آماری مورد نظر مشخص می شود، نحوه تعیین تعداد نمونه به طور واضح بیان می شود و همچنین به نحوه انتخاب نمونه‌ها از جامعه آماری نیز اشاره می شود.

ابزار تحلیل داده‌ها

برای بهتر تحلیل داده‌ها از ابزارهای کامپیوتری مانند Spss، Excel، GIS و ... در تهیه جداول، فرآوری، تدوین نمودارها، استخراج و دسته‌بندی استفاده می شود.

دیدگاه شما چیست؟