چالش های پیش رو در ترجمه متون

چالش های پیش رو در ترجمه متون

به طور معمول ترجمه متون نیاز به درک عمیق و درستی از دستور زبان، آداب فرهنگی و اجتماعی دارد. مترجمان باید با قواعد دستور زبان، عادت و رفتارهای فرهنگی افرادی که به آن صحبت می‌کنند آشنا باشند، زیرا شناخت احساسات و عواطف افراد در انتقال مفاهیم بسیار اهمیت دارد. می‌توان گفت برخی از متخصصان با تجربه با احساساتی همانند سردرگمی و ناامیدی، خوشحالی و شادمانی، ترس و وحشت آشنا هستند، به همین علت می‌توانند در ترجمه متون از آن‌ها بهره بگیرند. در ادامه برخی از چالش‌ها و مشکلات ترجمه که پیش روی مترجمین قرار دارد را بیان می‌کنیم.

ساختارهای زبانی متفاوت:

هر زبان با ساختاری مختص به خود تعریف شده است. ساختارهای زبانی یکی از اصلی‌ترین مباحث و قواعد دستوری هستند و میزان پیچیدگی این قوانین و ساختار به طور مستقیم به دشواری ترجمه مرتبط می‌باشد.

برای آنکه بتوانید بهتر ساختارهای زبانی و مشکلاتی که در ترجمه پیش می‌آید را درک کنید، بهتر است ساختارهای زبانی انگلیسی، فارسی و عربی را با یکدیگر مقایسه کنید. ساختار یک جمله ساده به زبان انگلیسی معمولاً به ترتیب دارای فاعل، فعل و مفعول است. اما تمامی زبان‌ها دارای این نوع ساختار نیستند. به عنوان مثال در زبان فارسی معمولاً ترتیب قرارگیری اجزای جمله بدین شکل است: ابتدا فاعل، سپس مفعول و در انتها فعل و در زبان عربی، ضمایر مفعولی قسمتی از فعل را تشکیل می‌دهند و با فعل می‌آیند.

اغلب مترجم مجبور به اضافه، حذف و جابجایی کلمات متن اصلی بوده تا بتواند به صورت مؤثر مفهوم متن را به زبان مقصد بیان کند. از معیارهای مهم ترجمه متون مختلف، میزان انتقال مفاهیم متن است. زمانی که جمله‌ای را درک کنید می‌توانید آن را ترجمه کرده و مفهوم آن را انتقال دهید.

عبارات و اصطلاحات موجود در متن:

اصطلاحات به مجموعه‌ای از کلمات گفته می‌شود که دارای معنی منحصر به فردی بوده و یک مفهوم، شی‌ء یا کمیت خاصی را توضیح می‌دهند. در واقع مهم‌ترین مشکلات ترجمه این عبارات معنای عجیب و غریب آن‌ها است که نمی‌توان با تعاریف الفبایی کلمات موجود در آن را پیش‌بینی کرد.

عقیده‌ی بسیاری از محققان زبان شناسی این است که اصطلاحات سخت‌ترین موارد در ترجمه هستند. به طور معمول یکی از مشکلات ترجمه ماشینی، اشتباه در ترجمه اصطلاحات است، که هرگز به طور کامل حل نمی‌شود.

ترجمه متون تخصصی نیز دارای همچنین مشکلاتی می‌باشد. برخی از اصطلاحات و عبارات در رشته‌های متفاوت، دارای معنا و مفهوم خاصی هستند به همین علت در بسیاری از رشته‌های دانشگاهی، درسی سه واحده با عنوان زبان تخصصی تدریس می‌شود. همین مسئله باعث می‌شود مترجمین غیرتخصصی در برابر متون تخصصی همانند ترجمه مقاله با چالش‌های زیادی روبرو شوند.

کلمات مرکب:

کلمات مرکب از ترکیب دو یا چند کلمه به یکدیگر تشکیل می‌شوند، اما امکان دارد معنای کلی کلمه مرکب معنی کلمات جزء آن منعکس ننماید و در بسیاری از موارد معنایی متفاوت داشته باشد. معمولاً می‌توان کلمات مرکب را در سه گروه جای داد:

  • کلمات ترکیبی دقیقاً همان چیزی هستند که آن کلمات را تشکیل داده‌اند: مانند Handwriting، Doorbell که دارای معنایی مشابه اجزای تشکیل دهنده خود هستند.
  • کلمات ترکیبی که معنای مشابه یکی از اجزای تشکیل دهنده را دارند. مانند Bookworm
  • در برخی مواقع کلمات ترکیبی معانی دارند که هیچ ارتباطی با معانی کلمات تشکیل دهنده آن عبارت ندارند. مانند “Deadline” که در زبان انگلیسی به زمان نهایی قابل قبول برای دریافت یا ارائه چیزی اشاره دارد و هیچ ارتباطی با کلمه Dead به معنای مرگ یا Line به معنای خط ندارد. این نوع کلمات برای افرادی که انگلیسی زبان هستند بسیار متداول و به دور از هرگونه ابهام می‌باشد اما برای یک مترجم غیرحرفه‌ای می‌تواند سبب بروز اشکالات اساسی در ترجمه شود.

ترجمه افعال دو کلمه‌ای:

در برخی مواقع در جملات یک فعل و حرف اضافه با یکدیگر به کار می‌روند که در این چنین موارد معنایی کاملاً متفاوت نسبت به زمانی دارند که هر کدام از آن‌ها به صورت جداگانه مورد استفاده قرار می‌گیرند. معمولاً افعال دو کلمه‌ای در زبان انگلیسی رسمی کمتر استفاده می‌شود و بیشتر در انگلیسی غیررسمی رایج است. کلماتی مانند Backing up، Close up، Turn off از این دسته افعال هستند. بنابراین نکاتی که باید در ترجمه این نوع افعال مورد توجه قرار بگیرد، مکان استفاده و نحوه تشخیص آن‌ها در جمله است. برخی از این افعال را اصطلاحاً افعال جداشدنی میگویند، بدان معنا که کلمه‌ای می‌تواند بین دو قسمت قرار گیرد. به همین علت امکان دارد مترجم در ترجمه چنین کلماتی دچار مشکل شود.

معانی متعدد یک کلمه:

برخی از کلمات با توجه به موقعیتی که در جمله دارند دارای معانی مختلفی هستند. این کلمات معمولاً به دو صورت می‌باشند مانند:

  • کلمات هم آوا: مانند (بیش از حد Too و به To)، که شکل ظاهری و نحوه خواندن به صورت یکسان است اما دارای ترجمه متفاوتی است.
  • برخی کلماتی نیز دارای املا و شکل نوشتاری یکسان هستند اما تلفظ و صدای متفاوت باعث تغییر در ترجمه آن‌ها می‌شود. به عنوان مثال (زنده) Live [laɪv] / (زندگی کردن)  Live [lɪv]

عبارات کنایه‌آمیز:

عبارات کنایه‌آمیز سبک تند و تلخی از بیان است که معمولاً دارای مفهومی متضاد از ترجمه تحت‌اللفظی آن عبارت است.

رمان‌های گفتگو محور یکی از بخش‌های عبارت کنایه‌آمیز است که باید در ترجمه آن دقت بیشتری داشت. در این نوع جملات یک مترجم حرفه‌ای بایستی کنایه را تشخیص داده و عبارتی جایگزین در زبان مقصد را به کار ببرد. به این دلیل که این نوع عبارات را نمی‌توان به صورت تحت‌اللفظی ترجمه نمود.

عامیانه یا رسمی بودن متون:

در برخی مواقع در ترجمه تخصصی انگلیسی به فارسی حتی با در نظر گرفتن تمام متن و بررسی تمام جملات، نمی‌توان به درستی ضمایر و فعل‌‌ها را از لحاظ رسمی یا غیررسمی بودن ترجمه نمود. به عنوان مثال در زبان فارسی ضمایر مفرد و جمع دوم شخص وجود دارد، در حالی که در زبان انگلیسی تنها ضمیر “You” در نظر گرفته شده است.

در نهایت:

در این مقاله به برخی از مشکلات متداول و ابتدایی در ترجمه اشاره شد. بی شک این موارد تنها چالش‌های موجود در ترجمه متن نبوده زیرا امکان دارد یک مترجم با چالش‌های متعددی روبرو شود. مواردی که بیان شد تنها مربوط به متون عمومی بوده و باید این را به یاد داشته باشید مترجم در برخورد با برخی از متون علمی و تخصصی همانند ترجمه تخصصی مقاله با چالش‌های متفاوتی روبرو خواهد شد بنابراین باید به طور مداوم مطالعه و تمرین داشته باشد و همچنین باید شناخت کافی از ساختارهای زبانی، دانش واژگانی بالا و آشنایی با فرهنگ و آداب زبان انگلیسی داشته باشید تا بتواند این چالش‌ها را سپری کند.

دیدگاه شما چیست؟